Zijn er weekdieren in Nederland bedreigd?

Ja helaas wel, ook in Nederland. Bedreigd betekent dat hun voortbestaan in gevaar is omdat ze de afgelopen eeuw sterk in aantal achteruit zijn gegaan en/of heel zeldzaam zijn. Oorzaken daarvan zijn zeer uiteenlopend, zoals afname van hun leefgebied, bodem- en watervervuiling, verstedelijking, drastische herinrichtingsmaatregelen (in land- en bosbouw, in beken en rivieren, op de grens zout- en zoet: Deltawerken), om enkele te noemen.
Van de 93 inheemse soorten landslakken in Nederland zijn er nu 41 bedreigd. Van de 73 soorten inheemse zoetwatermollusken zijn er 27 bedreigd. Vijf van deze soorten zijn sinds 1900 zelfs helemaal uit ons land verdwenen: Fijngestreepte erwtenmossel (Pisidium tenuiliteratum), Vliezige drijfhoren (Rissoa membranacea), Bataafse stroommossel (Unio crassus), Rode barnsteenslak (Catinella arenaria) en Bijenkorfje (Spermodea lamellata). Dit blijkt uit het boekje "Bedreigde en verdwenen land- en zoetwatermollusken in Nederland" dat in 2003 gepubliceerd werd.

Daarnaast zijn er, volgens de criteria van het ministerie van LNV, ook nog niet-inheemse soorten. Dat zijn er soorten uit andere werelddelen die in Nederland terecht zijn gekomen (exoten) en soorten die nog niet ingeburgerd zijn. Deze soorten staan niet op de Rode Lijst. Het gaat minimaal om 19 soorten landslakken en 9 soorten van zoet water. Nog steeds worden in Nederland af en toe nieuwe soorten ontdekt.

De auteurs Rykel H. de Bruyne, Hendrik Wallbrink en Adriaan Gmelig Meyling hebben in de publicatie een voorstel opgenomen voor een Rode lijst Nederlandse Land- en Zoetwatermollusken. (Klik HIER om het voorstel voor de Rode Lijst in te zien.)
Voor de mariene mollusken (dus de soorten uit de zee) is zo'n onderzoek nog niet gedaan en voor deze groep is er dus ook geen voorstel voor een Rode lijst. Wel is er door de Stichting Anemoon gewerkt aan een voorbereidend onderzoek. Dat er nog geen (voorstel voor) een Rode lijst is, wil niet zeggen dat hier niets aan de hand is. We geven twee voorbeelden.

Het is algemeen bekend dat de Wulk (Buccinum undatum) en de kleinere Purperslak (Nucella lapillus) last hebben van de chemische stof Tributyltin (TBT) in aangroeiwerende verf op schepen. Deze stof veroorzaakt een verandering in het voortplantingssysteem van de slakken, waardoor vrouwtjes mannelijke geslachtskenmerken ontwikkelen en onvruchtbaar worden. In de Waddenzee is de Wulk al vele jaren niet meer aangetroffen en ook in de ondiepe delen van de Noordzee langs onze kust is hij veel zeldzamer geworden. De schelpen van Wulken die u op het strand vindt zijn dan ook vaak oude (blauw of grijs gekleurde) exemplaren.

Wie wel eens schelpen zoekt aan het Nederlandse strand heeft vast ook wel grote paarsbruine "scheermessen" zien liggen. Tegenwoordig zijn dit voor het overgrote deel Amerikaanse mesheften (Ensis directus). Deze soort is in de jaren '80 van de vorige eeuw per ongeluk in de Europese wateren terechtgekomen en heeft zich hier heel sterk uitgebreid. Helaas ziet het er naar uit dat daardoor vergelijkbare inheemse soorten worden verdrongen.

Het Atlasproject Nederlandse Mollusken heeft tot doel de verspreiding van mollusken in Nederland beter in kaart te brengen. Deze kennis is nodig om bedreigde soorten beter te kunnen beschermen.

De Europese Habitatrichtlijn
Niet alleen in Nederland gaan sommige soorten achteruit, in veel andere landen spelen vergelijkbare problemen. De Europese Unie heeft de Habitatrichtlijn vastgesteld, om de leefomgeving van een aantal in Europa bedreigde soorten beter te beschermen. Voluit: "Richtlijn 92/43/EEG inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna". Alle Europese landen zijn verplicht hieraan mee te werken. Op de lijst van soorten die door de Habitatrichtlijn beschermd wordt, staan ook enkele landslakken die in Nederland voorkomen: de Wijngaardslak (Helix pomatia), de Zegge-korfslak (Vertigo moulinsiana) en de Nauwe korfslak (Vertigo angustior).

[ naar boven ]