Zijn er schelpen die je niet mag verzamelen?

Het verzamelen van schelpen, in feite toch dood materiaal, lijkt op het eerste gezicht niet echt een probleem. Schelpen zijn immers de kalkskeletten van weekdieren. Maar er bestaan soorten die uitsterven bedreigd worden, of daartoe een grote kans maken wanneer er geen beschermende maatregelen worden genomen. Zulke beschermende maatregelen worden genomen door regeringen. Van de weekdieren die een beschermde status genieten mogen ook geen schelpen of andere delen worden verzameld.

Nederlandse wet

In Nederland geldt de Flora- en faunawet van 25 mei 1998. Deze wet vormt het wettelijk kader voor de bescherming van in het wild levende in- en uitheemse planten- en dierensoorten. Deze wet is de opvolger van de Natuurbeschermingswet 1967, de Vogelwet, de Wet Bedreigde uitheemse diersoorten en de Jachtwet. Onder de wet vallen levende en dode dieren, delen van dieren en alle van dieren afgeleide producten. De weekdieren die in deze wet als beschermd zijn opgenomen, zijn bijvoorbeeld de Bataafse stroommossel en de Wijngaardslak. Het is verboden deze dieren te doden, te verwonden, te vangen, te bemachtigen of met het oog daarop op te sporen.

Een stukje tekst uit de Flora- en faunawet:
"Het is verboden een beschermde inheemse of beschermde uitheemse diersoort te koop te vragen, te kopen of te verwerven, ten verkoop voorhanden of in voorraad te hebben, te verkopen of ten verkoop aan te bieden, te vervoeren, ten vervoer aan te bieden, af te leveren, te gebruiken voor commercieel gewin, te huren of te verhuren, te ruilen of in ruil aan te bieden, uit te wisselen of tentoon te stellen voor handelsdoeleinden, binnen of buiten het grondgebied van Nederland te brengen [dus in- en uitvoeren] of onder zich te hebben. Het verbod op in- en uitvoer geldt niet voor dieren of resten daarvan [voor ons dus schelpen] die nog niet met uitsterven worden bedreigd maar daartegen wel worden beschermd, mits kan worden aangetoond dat de in- en uitvoer heeft plaatsgevonden vóór 25 mei 1998 [inwerking treden van de wet].

Dus behalve de met name genoemde stroommossel en wijngaardslak vallen ook soorten uit andere landen en verre streken onder de werking van de wet, wanneer die daar beschermd zijn. We gaan kijken wat dat voor een verzamelaar van schelpen betekent.

Internationaal

Zo zijn er drie internationale verdragen en richtlijnen met regels voor het verzamelen van weekdieren. In de bijlagen van deze verdragen zijn verschillende soorten weekdieren opgenomen die beschermd zijn. Deze verdragen gelden in bijna alle landen, en ook in Nederland.

• De CITES-conventie (zie HIER voor meer informatie) bevat regels voor de internationale handel en in- en uitvoer van bedreigde soorten. CITES staat voor Convention on International Trade in Endangered Species. Dit zijn bijvoorbeeld de doopvontschelpen en de karko of Queen Conch. Het is verboden deze soorten zonder vergunning in- of uit te voeren.

Voor Nederland kan men een vergunning aanvragen bij het CITES-bureau van het Ministerie van LNV, Postbus 1191, 3300 BD Dordrecht, tel 078 - 6395200 / 078 - 2233322. Het is niet mogelijk achteraf of bijvoorbeeld op vliegveld Schiphol een vergunning aan te vragen. Bedenk wel dat voor het verkrijgen van een vergunning om deze soorten in te voeren, eerst ook een vergunning moet worden overlegd om de soort uit het desbetreffende land uit te voeren. Men kan die aanvragen bij de ambassade van dat land, maar succes is niet altijd gegarandeerd. Bovendien vraagt het CITES-bureau een financiële vergoeding.

• Het Verdrag van Bern (zie HIER voor meer informatie) dient ter bescherming van in het wild levende planten en dieren en hun natuurlijke leefomgeving. Dit verdrag geldt in Europa en bevat Europese soorten.

• De Habitatrichtlijn van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 21 mei 1992 bouwt voort op het verdrag van Bern en geeft bescherming aan kwetsbare leefgebieden en aan bepaalde soorten planten en dieren, die dikwijls ook kwetsbaar of zeldzaam zijn. Hieronder vallen bijvoorbeeld de Bataafse stroommossel, de Wijngaardslak, de Zeggekorfslak en de Nauwe Korfslak.

Natuurgebieden

Voor bepaalde gebieden, bijvoorbeeld natuurreservaten, kunnen nog aanvullende regels gelden. Zo moet men bijvoorbeeld voor het verzamelen van niet-beschermde weekdieren in beschermde natuurgebieden in Nederland toestemming hebben van de eigenaar of beheerder.

Hetzelfde kan gelden voor buitenlandse beschermde natuurgebieden. Daarnaast heeft elk land zijn eigen wetten en regelgeving. Sommige landen staan de uitvoer van (bepaalde soorten) schelpen niet toe. Andere landen staan de invoer van (bepaalde soorten) schelpen niet toe. De ambassade of de douane van het land kan daarover informatie verstrekken.

Gedragscode

Koop geen exemplaren waarvan je weet of kan vermoeden dat deze handel het voortbestaan van de soort, de biotoop of het milieu in gevaar brengen.

Maar naast wettelijke beperkingen, zijn er ook andere codes. Het al dan niet verwijderen van een schelp met een nog levend weekdier vanuit zijn leefomgeving is een ethische kwestie. Zo zullen bepaalde verzamelaars geen levende dieren verzamelen, omdat ze vinden dat het doden van levende schepsels voor een verzameling onethisch is. Anderen vinden misschien dat het doden van een slak, om daarmee hun dorst naar kennis te lessen, net zo veel rechtvaardiging vindt als het opslurpen van een levende oester met citroensap en het eten van gekookte mosselen om je honger te stillen.

Verzamelaars die wel levend materiaal verzamelen, vragen wij het volgende:

• Beperk het verstoren van de biotoop. Wanneer je ergens onder wilt kijken, schuif dat dan niet opzij, maar draai hout, stenen, dood koraal en dergelijke voorzichtig om en plaats deze na bestudering altijd voorzichtig terug in de oorspronkelijke positie.
• Hoewel er geen voorbeelden zijn van mariene weekdieren die met uitsterven zijn bedreigd, zijn die er genoeg van lokale populaties. Het is belangrijk dat verzamelaars zich bij zulke groepen verantwoordelijk gedragen en zich ervan verzekeren dat er voldoende volwassen exemplaren achterblijven om de kolonie te handhaven.
• Beperk je dus per vindplaats tot hooguit enkele exemplaren van dezelfde soort. Verzamel geen juveniele exemplaren en laat dieren die zich aan het voortplanten zijn of op eikapsel zitten, met rust. Dat geldt ook voor exemplaren met een beschadigde schelp of met een ernstige kalkaangroei, die vormen in feite geen aanwinst voor een collectie.
• Denk ook eens aan fotografie, als een alternatief voor verzamelen van levend materiaal, zeker waar het grotere mariene exemplaren betreft.

De leden van de Nederlandse Malacologische Vereniging onderschrijven een gedragscode.

[ naar boven ]