NMV-verenigingsdag in Naturalis: duiken in de wereld van Raphitoma

Zaterdag 18 oktober 2025 vond de maandelijkse NMV-verenigingsdag plaats in Naturalis, Leiden. Tijdens deze bijeenkomst gaf Joop Eikenboom een boeiende presentatie over de schelpen van het genus Raphitoma.

Een lastige maar fascinerende groep

Dit keer stond het genus Raphitoma centraal — in brede zin, want ook de nauw verwante genera Cyrillia en Leufroyia kwamen aan bod. Het is een soortenrijke en complexe groep, maar met behulp van het onlangs verschenen tweede deel van deel 4 van de Atlas van de Mediterrane Zeeschelpen durven we de uitdaging aan.

De verspreiding van deze drie genera beperkt zich tot de oostelijke en noordoostelijke Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee. Volgens MolluscaBase worden er maar liefst 167 soorten erkend, waarvan 100 fossiel zijn. Van de resterende recente soorten komen er 7 uit West-Afrika; de overige 60 vormen de kern van onze studie.

Daarnaast besteden we extra aandacht aan twee belangrijke fossiele soorten:

• Raphitoma histrix (Bellardi, 1847) – de typesoort van het genus

• Raphitoma echinata (Brocchi, 1814) – vaak als verzamelnaam gebruikt voor soorten die hier eigenlijk niet toe behoren

Focus op 20 soorten

Omdat een overzicht van alle 62 soorten te uitgebreid zou zijn voor één presentatie, hebben we het dit keer anders aangepakt. We begonnen met algemene informatie over de groep, gevolgd door een nadere blik op 18 bekende recente soorten en de 2 fossiele soorten hierboven genoemd.

Een uitgebreide appendix

Alle overige soorten worden uitgebreid behandeld en afgebeeld in een appendix. Daarbij besteden we speciale aandacht aan het verschijnsel van zogenaamde “tweelingsoorten” — soorten die sterk op elkaar lijken, maar genetisch of morfologisch toch verschillen.
In de appendix staan deze verwante soorten zoveel mogelijk bij elkaar, inclusief de 20 soorten die in de presentatie besproken zijn. Zo vormt de appendix een volledig en zelfstandig naslagwerk, compleet met een index van alle soortnamen en de bijbehorende plaatnummers.

Kortom: het was een leerzame en inspirerende dag in Naturalis, waarin we samen dieper doken in de intrigerende wereld van Raphitoma en haar verwanten.